درمان اعتیاد در مراکز درمانی بدون انتظار معجزه | پاکی ۲۰ درصدی هم بالاست

به گزارش شهرآرانیوز، مدیرکل بهزیستی خراسان رضوی به‌تازگی اعلام کرده است که خروجی مؤثر کمپ‌های ترک اعتیاد بین ۵ تا ۱۰ درصد است. در همین رابطه، سعید صفاتیان، مدیرکل پیشین درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر، درمانگر و پژوهشگر حوزه اعتیاد در گفت‌و‌گو با خبرنگار ایلنا درباره میزان موفقیت کمپ‌های ترک اعتیاد و عوامل مؤثر بر ماندگاری درمان توضیح داد.

صفاتیان با اشاره به ماهیت درمان در کمپ‌ها اظهار کرد: برنامه درمانی کمپ‌ها عمدتاً غیردارویی است و دارو‌هایی که در این مراکز تجویز می‌شوند، معمولاً دارو‌های ساده و کم‌اثر پزشکی هستند. از این‌رو، دستیابی به پاکی و به‌ویژه حفظ آن ممکن است دشوارتر باشد.

وی افزود: با این حال، درباره میزان پاکی باید به یک نکته مهم توجه کرد. بسیاری از تحقیقات، نه‌تنها در ایران بلکه در سراسر جهان، نشان می‌دهند که نرخ پاکی ۲۰ درصد در یک بازه یک‌ساله، رقم بالایی محسوب می‌شود؛ بنابراین نمی‌توان انتظار داشت از هر ۱۰۰ نفری که وارد مراکز درمانی می‌شوند، همه بتوانند پاک بمانند.

این درمانگر حوزه اعتیاد ادامه داد: دوره درمان در بسیاری از کمپ‌ها معمولاً ۲۰ تا ۲۱ روز است و باید توجه داشت که پاک بودن فرد در زمان خروج از مرکز با ماندگاری درمان پس از بازگشت به جامعه تفاوت دارد.

حضور تیم تخصصی، عامل مهم در ماندگاری درمان

صفاتیان با اشاره به تفاوت عملکرد کمپ‌ها گفت: در ایران نیز وضعیت کمپ‌ها تقریباً به همین شکل است. آن دسته از کمپ‌هایی که پزشک، روان‌شناس و مددکار اجتماعی دارند و تیم درمانی آنها ارتباط مؤثری با بیمار و خانواده برقرار می‌کند، معمولاً از ماندگاری درمان بالاتری برخوردارند.

وی افزود: در مواردی که خانواده بیمار نیز نیازمند مداخلات روان‌شناختی باشد، این خدمات باید ارائه شود. پزشک نیز باید به‌طور منظم بیمار را ویزیت کند، با او گفت‌و‌گو داشته باشد و زمان کافی برای بررسی وضعیت او اختصاص دهد. در چنین شرایطی، احتمال ماندگاری و پایداری درمان افزایش پیدا می‌کند.

صفاتیان خاطرنشان کرد: در مقابل، کمپ‌هایی که فاقد پزشک هستند یا پزشک آنها متخصص این حوزه نیست و صرفاً برای یک ویزیت معمولی مراجعه کرده و مرکز را ترک می‌کند، طبیعتاً کارایی لازم را نخواهند داشت.

نوع ماده مصرفی و سابقه اعتیاد در موفقیت درمان مؤثر است

این کارشناس حوزه اعتیاد با اشاره به الگوی مصرف مواد مخدر در کشور گفت: با توجه به موادی که اکنون در کشور مصرف می‌شوند، از جمله تریاک، شیشه، گل و هروئین، شرایط بیماران با یکدیگر تفاوت زیادی دارد و نمی‌توان همه آنها را با یک نسخه درمان کرد.

در ادامه حتما بخوانید سهم اعتیاد زنان در ایران حدود یک سوم میانگین جهانی است

وی ادامه داد: به‌طور طبیعی، احتمال پاک ماندن بیماری که مصرف‌کننده تریاک است، با بیماری که مصرف‌کننده شیشه است، تفاوت دارد. همچنین بیماری که ۱۰ سال سابقه مصرف دارد، شرایط متفاوتی با فردی دارد که تنها یک سال مواد مصرف کرده است.

صفاتیان تأکید کرد: بنابراین مجموعه‌ای از عوامل جانبی باید در ارزیابی میزان موفقیت درمان مورد توجه قرار گیرد. مسئله صرفاً این نیست که فرد وارد مرکز درمانی شود، ۲۰ یا ۲۱ روز در کمپ بماند و سپس از آن خارج شود. شرایط فرد در زمان ورود به کمپ تأثیر مستقیمی بر میزان ماندگاری درمان دارد.

وی عواملی مانند میزان و نوع مصرف، سال‌های سابقه مصرف، وضعیت تأهل، حمایت خانواده، حمایت اجتماعی و وضعیت اقتصادی فرد را از جمله عوامل تعیین‌کننده برشمرد و گفت: وضعیت مالی فرد نیز اهمیت زیادی دارد، زیرا مشخص می‌کند فرد پس از خروج از مرکز تا چه اندازه امکان ادامه روند بهبودی و حفظ انگیزه خود را دارد.

چهار تا هفت روز نخست، زمان ترک فیزیکی است

این پژوهشگر حوزه اعتیاد با اشاره به دوره ۲۱ روزه درمان در کمپ‌ها گفت: مجموعه این عوامل می‌تواند باعث شود فرد پس از پایان دوره درمان مجدداً به سمت مصرف مواد بازگردد. به همین دلیل، باید کمپ‌ها به‌گونه‌ای اداره شوند که فرآیند درمان و مشاوره در آنها محدود به دوره ترک فیزیکی نباشد.

وی افزود: دوره مشاوره و بازتوانی فرد معمولاً می‌تواند تا حدود دو سال ادامه داشته باشد و این روند باید از همان دوره حضور فرد در کمپ آغاز شود. در چهار تا هفت روز نخست که معمولاً دوره ترک فیزیکی است، بیمار ممکن است شرایط جسمی و روحی مناسبی نداشته باشد و آمادگی دریافت مشاوره را نداشته باشد؛ اما در دو هفته باقی‌مانده، باید کار مشاوره‌ای منسجم و مستمر با بیمار آغاز شود.

صفاتیان تصریح کرد: کمپ‌های موفق و بیمارانی که در این مراکز نتایج بهتری می‌گیرند، معمولاً آنهایی هستند که سیستم پزشکی و تیم درمان به‌صورت مؤثر روی بیمار کار می‌کنند. خدمات مشاوره‌ای باید ارائه شود و حتی اگر خانواده بیمار با مشکلی مواجه است، کارکنان کمپ باید بتوانند با خانواده ارتباط برقرار کنند و زمینه حل مشکلاتی را که می‌تواند بر بازگشت فرد به مصرف مواد تأثیر بگذارد، فراهم کنند.

سه ضلع موفقیت درمان اعتیاد

این درمانگر حوزه اعتیاد در ادامه، موفقیت درمان را به یک مثلث با سه ضلع تشبیه کرد و گفت: ضلع نخست، خود بیمار است که باید اراده و تمایل به ترک داشته باشد. اگر بیمار نخواهد درمان شود، عملاً پاکی معنای پایداری نخواهد داشت.

وی افزود: ضلع دوم، سیستم پزشکی و تیم درمانی مستقر در مرکز است. هرچه این تیم متخصص‌تر، باتجربه‌تر و کارآزموده‌تر باشد، نتایج بهتری حاصل خواهد شد. ضلع سوم نیز خانواده و دوستان نزدیک فرد هستند؛ یعنی افرادی که در اطراف بیمار قرار دارند و می‌توانند در فرآیند درمان نقش حمایتی داشته باشند.

صفاتیان تأکید کرد: اگر این سه ضلع با یکدیگر هماهنگ باشند، احتمال موفقیت و ماندگاری درمان به شکل قابل توجهی افزایش پیدا می‌کند.

وی ادامه داد: حتی اگر تنها دو ضلع فعال باشند نیز ممکن است نتیجه مطلوب حاصل نشود. برای مثال، ممکن است بیماری وارد کمپی شود که پزشک و تیم درمان آن ضعیف هستند، اما خود بیمار و خانواده‌اش انگیزه بالایی دارند؛ در این شرایط ضعف تیم درمان می‌تواند مانع موفقیت شود. یا ممکن است پزشک و تیم درمان مناسب باشند و خود بیمار نیز شرایط خوبی داشته باشد، اما خانواده هیچ حمایتی از او نکند. بنابراین، هماهنگی میان این سه عامل برای افزایش ماندگاری درمان ضروری است.

پاکی هنگام خروج از کمپ با ماندگاری درمان تفاوت دارد

صفاتیان با بیان اینکه تقریباً تمامی افرادی که دوره ۲۱ روزه را به پایان می‌رسانند، در زمان خروج از مرکز پاک هستند، گفت: مسئله اصلی این است که چرا بخشی از این افراد پس از بازگشت به جامعه دوباره به سمت مصرف مواد می‌روند.

وی افزود: در این زمینه باید مجموعه‌ای از عوامل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، خانوادگی و شخصی مورد توجه قرار گیرد. تا زمانی که این عوامل شناسایی و برای رفع آنها اقدام نشود، نمی‌توان انتظار داشت مشکل اعتیاد به‌صورت ریشه‌ای برطرف شود.

نقش خانواده پس از خروج بیمار از کمپ

این درمانگر حوزه اعتیاد در پایان گفت: پزشکی که در سیستم کمپ فعالیت می‌کند، اگر فردی باتجربه، متخصص و دارای سابقه چندین‌ساله در این حوزه باشد، می‌تواند مشکلات بیمار را به‌صورت مشخص و اولویت‌بندی‌شده برای خانواده توضیح دهد و مشخص کند که مهم‌ترین عوامل مؤثر بر وضعیت فرد چیست.

وی ادامه داد: پس از شناسایی این مشکلات، باید از خانواده پرسید که تا چه اندازه می‌تواند در رفع آنها کمک کند. اگر خانواده بتواند حمایت مؤثری ارائه دهد، میزان ماندگاری و پایداری پاکی فرد به شکل چشمگیری افزایش خواهد یافت.

منبع: ایلنا